งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ 4 บัญชี 40 งาน ฉบับเต็มจากประกาศกระทรวงแรงงาน

งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ 4 บัญชี 40 งาน ฉบับเต็มจากประกาศกระทรวงแรงงาน

สรุปสั้นก่อนอ่าน

คำว่า “อาชีพสงวน 40 อาชีพ” ไม่ได้หมายความว่าห้ามทั้ง 40 งาน ประกาศกระทรวงแรงงานแบ่งงานออกเป็น 4 บัญชี ห้ามเด็ดขาดจริง 27 งาน ส่วนอีก 13 งาน ทำได้ถ้าเข้าเงื่อนไข และงานที่แรงงานเมียนมากับลาวทำกันจริง อยู่ในกลุ่มที่มีเงื่อนไขทั้งหมด

หน้านี้เรียบเรียงจากตัวประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ ประกาศ ณ วันที่ 1 เมษายน 2563 ลงนามโดยหม่อมราชวงศ์จัตุมงคล โสณกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137 ตอนพิเศษ 92 ง วันที่ 21 เมษายน 2563 และมีผลเมื่อพ้นกำหนดหกสิบวันนับแต่วันประกาศ

ประกาศฉบับนี้ออกตามมาตรา 7 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2561 โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการนโยบายการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว เมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2563

ภาพรวม 4 บัญชี

บัญชีจำนวนเงื่อนไข
บัญชีหนึ่ง27 งานห้ามโดยเด็ดขาด ในทุกท้องที่ในราชอาณาจักร
บัญชีสอง3 งานทำได้ตามข้อตกลงระหว่างประเทศหรือพันธกรณีที่ไทยมีความผูกพัน
บัญชีสาม8 งานทำงานฝีมือหรือกึ่งฝีมือนั้นได้ก็แต่เฉพาะงานที่มีนายจ้าง
บัญชีสี่2 งานทำได้เฉพาะงานที่มีนายจ้าง และเข้ามาในราชอาณาจักรตามกฎหมายคนเข้าเมือง ภายใต้บันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจที่รัฐบาลไทยทำไว้กับรัฐบาลต่างประเทศ

จุดที่คนมักอ่านข้าม ข้อ 2 ของประกาศระบุว่า นอกจากงานในบัญชีหนึ่ง งานที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ประกอบวิชาชีพต้องมีสัญชาติไทย ก็เป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยเด็ดขาดด้วย ไม่ใช่ว่าห้ามแค่ 27 งานที่ระบุชื่อไว้

และข้อ 6 ระบุว่า งานที่กฎหมายกำหนดให้ต้องมีใบอนุญาตหรือหนังสือรับรองวิชาชีพ คนต่างด้าวจะขอใบอนุญาตทำงานได้ก็ต่อเมื่อได้รับใบอนุญาตหรือหนังสือรับรองตามกฎหมายนั้นมาก่อนแล้ว

บัญชีหนึ่ง งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยเด็ดขาด 27 งาน

ไม่มีเงื่อนไขผ่อนผัน ห้ามทุกสัญชาติ ทุกท้องที่ ไม่ว่าจะมีนายจ้างหรือใบอนุญาตทำงานหรือไม่ แต่บางข้อมีข้อยกเว้นเขียนไว้ในตัวประกาศเอง ซึ่งต้องอ่านให้ครบ

  1. งานแกะสลักไม้
  2. งานขับขี่ยานยนต์ หรืองานขับขี่ยานพาหนะที่ไม่ใช้เครื่องจักรหรือเครื่องกลในประเทศ ยกเว้นงานขับขี่เครื่องบินระหว่างประเทศ หรืองานขับรถยก (Forklift)
  3. งานขายทอดตลาด
  4. งานเจียระไนหรือขัดเพชรหรือพลอย
  5. งานตัดผม งานดัดผม หรืองานเสริมสวย
  6. งานทอผ้าด้วยมือ
  7. งานทอเสื่อ หรืองานทำเครื่องใช้ด้วยกก หวาย ปอ ฟาง ไม้ไผ่ เยื่อไม้ไผ่ พืชหญ้า ขนไก่ ก้านทางมะพร้าว เส้นใย ลวด หรือวัสดุอื่น
  8. งานทำกระดาษสาด้วยมือ
  9. งานทำเครื่องเขิน
  10. งานทำเครื่องดนตรีไทย
  11. งานทำเครื่องถม
  12. งานทำเครื่องทอง เครื่องเงิน หรือเครื่องนาก
  13. งานทำเครื่องลงหิน
  14. งานทำตุ๊กตาไทย
  15. งานทำบาตร
  16. งานทำผลิตภัณฑ์จากผ้าไหมด้วยมือ
  17. งานทำพระพุทธรูป
  18. งานทำร่มกระดาษหรือผ้า
  19. งานนายหน้า หรืองานตัวแทน ยกเว้นงานนายหน้าหรืองานตัวแทนในธุรกิจการค้าหรือการลงทุนระหว่างประเทศ
  20. งานนวดไทย
  21. งานมวนบุหรี่ด้วยมือ
  22. งานมัคคุเทศก์ หรืองานจัดนำเที่ยว
  23. งานเร่ขายสินค้า
  24. งานเรียงตัวพิมพ์อักษรไทยด้วยมือ
  25. งานสาวหรือบิดเกลียวไหมด้วยมือ
  26. งานเสมียนพนักงานหรือเลขานุการ
  27. งานให้บริการทางกฎหมายหรืออรรถคดี ยกเว้นงานปฏิบัติหน้าที่อนุญาโตตุลาการ และงานให้ความช่วยเหลือหรือทำการแทนในการดำเนินกระบวนพิจารณาชั้นอนุญาโตตุลาการ ในกรณีที่กฎหมายซึ่งใช้บังคับแก่ข้อพิพาทนั้นมิใช่กฎหมายไทย

ข้อยกเว้นรถยกที่นายจ้างโรงงานควรรู้ งานขับขี่ยานยนต์เป็นงานห้ามเด็ดขาด แต่ตัวประกาศเขียนยกเว้น งานขับรถยก Forklift ไว้ชัด และในส่วนคำนิยามระบุว่าหมายถึงรถยกที่ติดตั้งอุปกรณ์ใช้สำหรับการยกหรือเคลื่อนย้ายสิ่งของ ดังนั้นให้ลูกจ้างต่างด้าวขับรถยกในโรงงานได้ แต่ขับรถส่งของออกถนนไม่ได้

บัญชีสอง ทำได้ตามข้อตกลงระหว่างประเทศ 3 งาน

เป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำในทุกท้องที่ โดยมีเงื่อนไขให้ทำได้ตามข้อตกลงระหว่างประเทศหรือพันธกรณีที่ประเทศไทยมีความผูกพันภายใต้บทบัญญัติของกฎหมาย

  1. งานควบคุม ตรวจสอบ ปฏิบัติงาน หรือให้บริการทางบัญชี ยกเว้นงานตรวจสอบภายในเป็นครั้งคราว และงานตามข้อตกลงระหว่างประเทศหรือพันธกรณีที่ไทยมีความผูกพัน โดยที่สภาวิชาชีพเป็นผู้ให้การรับรองคุณสมบัติ
  2. งานในวิชาชีพวิศวกรรม สาขาวิศวกรรมโยธา ที่เกี่ยวกับงานให้คำปรึกษา งานวางโครงการ งานออกแบบและคำนวณ งานควบคุมการก่อสร้างหรือการผลิต งานพิจารณาตรวจสอบ งานอำนวยการใช้ จัดระบบ วิจัย ทดสอบ ยกเว้นผู้ประกอบวิชาชีพตามข้อตกลงยอมรับร่วมคุณสมบัตินักวิชาชีพของอาเซียน (MRA) และข้อตกลงระหว่างประเทศอื่นที่เกี่ยวกับการให้บริการวิศวกรรมข้ามแดน หรือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม สาขาวิศวกรรมโยธา ตามกฎหมายว่าด้วยวิศวกร
  3. งานในวิชาชีพสถาปัตยกรรม ที่เกี่ยวข้องกับงานศึกษาโครงการ งานออกแบบ งานบริหารและอำนวยการก่อสร้าง งานตรวจสอบ หรืองานให้คำปรึกษา ยกเว้นผู้ประกอบวิชาชีพตามข้อตกลงยอมรับร่วมคุณสมบัตินักวิชาชีพของอาเซียนด้านบริการสถาปัตยกรรม (MRA) และข้อตกลงระหว่างประเทศอื่นที่เกี่ยวกับการให้บริการสถาปนิกข้ามแดนจากสภาสถาปนิก หรือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุมตามกฎหมายว่าด้วยสถาปนิก

บัญชีสาม งานฝีมือหรือกึ่งฝีมือ ที่ต้องมีนายจ้าง 8 งาน

เป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำในทุกท้องที่ โดยมีเงื่อนไขให้ทำงานฝีมือหรือกึ่งฝีมือนั้นได้ ก็แต่เฉพาะงานที่มีนายจ้าง แปลว่าทำในฐานะลูกจ้างได้ แต่ทำเองโดยอิสระหรือเปิดกิจการเองไม่ได้

  1. งานกสิกรรม งานเลี้ยงสัตว์ งานป่าไม้ หรืองานประมง
  2. งานช่างก่ออิฐ งานช่างไม้ หรืองานช่างก่อสร้างอาคาร
  3. งานทำที่นอนหรือผ้าห่มนวม
  4. งานทำมีด
  5. งานทำรองเท้า
  6. งานทำหมวก
  7. งานประดิษฐ์เครื่องแต่งกาย
  8. งานปั้นหรือทำเครื่องปั้นดินเผา

งานช่างก่อสร้างอาคารครอบคลุมอะไร

คำนิยามท้ายประกาศเขียนไว้ละเอียด และเป็นข้อที่นายจ้างงานก่อสร้างควรอ่าน เพราะครอบคลุมงานย่อยหลายอย่างที่มักเข้าใจว่าเป็นงานแยก

  • งานช่างก่ออิฐ การก่อ ประกอบ ติดตั้ง และซ่อมแซมฐานตอม่อ ผนัง และโครงสร้างอื่น ด้วยอิฐ หิน หรือวัสดุคล้ายคลึงกัน
  • งานช่างไม้ การตัด ขึ้นรูป ประกอบ ติดตั้ง บำรุงรักษา และซ่อมแซมโครงสร้างและชิ้นส่วนที่ทำด้วยไม้ รวมถึงฝาผนัง ประตู วงกบประตูและหน้าต่าง แผ่นฝ้าเพดาน และแผ่นฝาผนัง
  • งานช่างก่อสร้างอาคาร การสร้าง ติดตั้ง บำรุงรักษา และซ่อมแซมอาคารและสิ่งปลูกสร้าง รวมถึงการทำแบบหล่อคอนกรีต การเทคอนกรีต การตกแต่งผิวคอนกรีต การทำเหล็กเสริม การมุงหลังคา การทำพื้นหินขัด การปูพื้นและผนังด้วยกระเบื้องหรือโมเสค การฉาบปูนผนังและเพดาน การติดตั้งฉนวน การตัดและวางกระจกลงในบานหน้าต่างหรือประตู การทาสี การติดตั้งระบบท่อระบายน้ำและระบบท่อน้ำ การติดตั้งเครื่องสุขภัณฑ์ และการเดินสายไฟฟ้าภายในอาคาร

บัญชีสี่ งานที่ทำได้เฉพาะผู้ที่เข้ามาตามบันทึกความเข้าใจระหว่างรัฐ 2 งาน

เป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำในทุกท้องที่ โดยมีเงื่อนไขให้ทำได้ ก็แต่เฉพาะงานที่มีนายจ้าง และได้รับอนุญาตให้เข้ามาในราชอาณาจักรตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง ภายใต้บันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจที่รัฐบาลไทยทำไว้กับรัฐบาลต่างประเทศ

และวรรคสองของข้อ 5 ระบุว่า การรับคนต่างด้าวเข้าทำงานกับนายจ้างตามบัญชีนี้ ให้เป็นไปตามเงื่อนไขตามที่อธิบดีกรมการจัดหางานประกาศกำหนด

  1. งานกรรมกร คำนิยามท้ายประกาศระบุว่า หมายความว่า ผู้ทำงานที่ใช้มือ และโดยปกติเป็นการทำงานหรือใช้แรงงานทำงานอย่างง่าย โดยต้องใช้กำลังกายเป็นสำคัญ
  2. งานขายของหน้าร้าน คำนิยามท้ายประกาศระบุว่า หมายความว่า งานขายสินค้าในสถานประกอบการค้าส่งหรือค้าปลีก รวมถึงงานขายสินค้าบนแผงลอยหรือร้านค้าที่ตั้งอยู่ในตลาดหรือริมถนน

งานขายของหน้าร้านเคยอยู่ในกลุ่มห้ามเด็ดขาดตามบัญชีเดิมปี 2522 ประกาศฉบับนี้ย้ายมาอยู่บัญชีสี่ จึงเป็นที่มาของพาดหัวข่าวในปี 2563 ว่าปลดล็อกงานขายของหน้าร้าน

สองเรื่องที่ทำให้เข้าใจผิดกันบ่อย

หนึ่ง หน้าอาชีพที่ห้ามคนต่างด้าวทำบนเว็บกระทรวงแรงงาน ยังขึ้นบัญชีเก่า

หน้าดังกล่าวยังแสดงบัญชีท้ายพระราชกฤษฎีกากำหนดในอาชีพและวิชาชีพที่ห้ามคนต่างด้าวทำ พ.ศ. 2522 ซึ่งมี 39 รายการ และยังมีงานกรรมกรกับงานขายของหน้าร้านอยู่ในรายการห้าม ถ้ามีการอ้างตัวเลข 39 อาชีพจากหน้านั้น ให้ทราบว่าเป็นข้อมูลก่อนประกาศฉบับปี 2563

สอง 40 ไม่เท่ากับห้าม 40

ตัวเลข 40 คือผลรวมของทั้งสี่บัญชี ไม่ใช่จำนวนงานที่ห้าม งานที่ห้ามเด็ดขาดมี 27 งาน ที่เหลือ 13 งานมีเงื่อนไข และงานที่ลูกจ้างต่างด้าวในภาคอุตสาหกรรม ก่อสร้าง เกษตร และประมง ทำอยู่จริง อยู่ในบัญชีสามและบัญชีสี่แทบทั้งหมด

โทษเมื่อทำงานผิดประเภท

ฝ่ายโทษ
คนต่างด้าวที่ทำงานโดยไม่มีใบอนุญาตทำงาน หรือทำงานนอกเหนือจากที่มีสิทธิปรับ 5,000 ถึง 50,000 บาท และส่งกลับประเทศ
นายจ้างที่รับคนต่างด้าวทำงานโดยไม่มีใบอนุญาตทำงานปรับ 10,000 ถึง 100,000 บาท ต่อคนต่างด้าวหนึ่งคน
นายจ้างที่กระทำผิดซ้ำจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับ 50,000 ถึง 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และห้ามจ้างคนต่างด้าวเป็นเวลา 3 ปี

บัญชีนี้กำลังถูกเสนอให้ทบทวน

บัญชีนี้ยังไม่มีการแก้ไข แต่ในช่วงปลายเดือนตุลาคมถึงต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 มีการเสนอให้ทบทวนจากทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน

วันที่เรื่อง
29 ตุลาคม 2569รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานตอบกระทู้ถามสดในสภาผู้แทนราษฎรว่า กรมการจัดหางานมีการพูดคุยกันแล้วว่าควรอัปเดตและทบทวนบัญชีอาชีพสงวน ซึ่งทบทวนครั้งล่าสุดเมื่อปี 2563 และอาจหารือผ่านคณะกรรมาธิการการแรงงาน
2 พฤศจิกายน 2569คณะรัฐมนตรีเงาของพรรคประชาชนแถลงที่รัฐสภา เสนอทบทวนบัญชีอาชีพสงวนให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงานในปัจจุบัน
3 พฤศจิกายน 2569สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคประชาชนเสนอให้กระทรวงแรงงานทบทวนบัญชีอาชีพสงวน 40 อาชีพ โดยอาศัยข้อมูลจริงเรื่องการขาดแคลนแรงงาน เพื่อแยกว่างานใดขาดแคลนแรงงานไทย และงานใดคนไทยยังพร้อมทำแต่ติดปัญหาค่าจ้างหรือสวัสดิการ

ยังไม่มีการแก้ไขบัญชี ทั้งสามรายการข้างต้นเป็นข้อเสนอและการหารือ ยังไม่มีประกาศแก้ไขบัญชีออกมา บัญชีที่ใช้บังคับอยู่ยังเป็นฉบับปี 2563 ตามที่แสดงในหน้านี้

คำถามที่พบบ่อย

ลูกจ้างต่างด้าวขับรถส่งของได้หรือไม่

ไม่ได้ งานขับขี่ยานยนต์อยู่ในบัญชีหนึ่ง ซึ่งห้ามเด็ดขาด ยกเว้นงานขับรถยก Forklift ที่ประกาศเขียนยกเว้นไว้

ลูกจ้างต่างด้าวทำงานธุรการในออฟฟิศได้หรือไม่

ไม่ได้ งานเสมียนพนักงานหรือเลขานุการอยู่ในบัญชีหนึ่ง ห้ามเด็ดขาด

ให้ลูกจ้างต่างด้าวเดินสายไฟหรือทาสีในไซต์ก่อสร้างได้หรือไม่

ได้ ถ้ามีนายจ้างและมีใบอนุญาตทำงานถูกต้อง เพราะคำนิยามงานช่างก่อสร้างอาคารในบัญชีสามครอบคลุมการเดินสายไฟฟ้าภายในอาคารและการทาสีไว้ด้วย

ลูกจ้างต่างด้าวเปิดร้านขายของเองได้หรือไม่

ไม่ได้ งานขายของหน้าร้านอยู่ในบัญชีสี่ ซึ่งกำหนดว่าต้องเป็นงานที่มีนายจ้าง การเปิดร้านเองและเป็นเจ้าของร้านเองจึงไม่เข้าเงื่อนไข

บัญชีนี้ใช้กับคนต่างชาติทุกสัญชาติหรือไม่

บัญชีหนึ่งถึงสามใช้กับคนต่างด้าวทุกสัญชาติ ส่วนบัญชีสี่ใช้ได้เฉพาะผู้ที่เข้ามาในราชอาณาจักรภายใต้บันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลต่างประเทศ

อ่านเพิ่มเติม

ไม่แน่ใจว่าตำแหน่งงานที่จะจ้างเข้าเกณฑ์บัญชีไหน

บริษัท นำคนต่างด้าวมาทำงานในประเทศ จ๊อบส์ เวิร์คเกอร์ เซอร์วิส จำกัด ใบอนุญาตเลขที่ นจ.0003/2559 ให้บริการแรงงานสัญชาติเมียนมาและลาว ตรวจตำแหน่งงานกับบัญชีอาชีพสงวนให้ก่อนเริ่มดำเนินเรื่อง

โทร 081-403-4999 หรือเพิ่มเพื่อนทางไลน์ @jobsworker

แหล่งอ้างอิง ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ ประกาศ ณ วันที่ 1 เมษายน 2563 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137 ตอนพิเศษ 92 ง วันที่ 21 เมษายน 2563 พร้อมบัญชีและคำนิยามท้ายประกาศ เผยแพร่โดยกรมการจัดหางาน · หน้าอาชีพที่ห้ามคนต่างด้าวทำ เว็บไซต์กระทรวงแรงงาน · รายงานการตอบกระทู้ถามสดในสภาผู้แทนราษฎร 29 ตุลาคม 2569 · ข้อมูลสอบถามเพิ่มเติม สายด่วนกระทรวงแรงงาน 1506 กด 2