05 พ.ย. งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ 4 บัญชี 40 งาน ฉบับเต็มจากประกาศกระทรวงแรงงาน
สรุปสั้นก่อนอ่าน
คำว่า “อาชีพสงวน 40 อาชีพ” ไม่ได้หมายความว่าห้ามทั้ง 40 งาน ประกาศกระทรวงแรงงานแบ่งงานออกเป็น 4 บัญชี ห้ามเด็ดขาดจริง 27 งาน ส่วนอีก 13 งาน ทำได้ถ้าเข้าเงื่อนไข และงานที่แรงงานเมียนมากับลาวทำกันจริง อยู่ในกลุ่มที่มีเงื่อนไขทั้งหมด
หน้านี้เรียบเรียงจากตัวประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ ประกาศ ณ วันที่ 1 เมษายน 2563 ลงนามโดยหม่อมราชวงศ์จัตุมงคล โสณกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137 ตอนพิเศษ 92 ง วันที่ 21 เมษายน 2563 และมีผลเมื่อพ้นกำหนดหกสิบวันนับแต่วันประกาศ
ประกาศฉบับนี้ออกตามมาตรา 7 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2561 โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการนโยบายการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว เมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2563
ภาพรวม 4 บัญชี
| บัญชี | จำนวน | เงื่อนไข |
|---|---|---|
| บัญชีหนึ่ง | 27 งาน | ห้ามโดยเด็ดขาด ในทุกท้องที่ในราชอาณาจักร |
| บัญชีสอง | 3 งาน | ทำได้ตามข้อตกลงระหว่างประเทศหรือพันธกรณีที่ไทยมีความผูกพัน |
| บัญชีสาม | 8 งาน | ทำงานฝีมือหรือกึ่งฝีมือนั้นได้ก็แต่เฉพาะงานที่มีนายจ้าง |
| บัญชีสี่ | 2 งาน | ทำได้เฉพาะงานที่มีนายจ้าง และเข้ามาในราชอาณาจักรตามกฎหมายคนเข้าเมือง ภายใต้บันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจที่รัฐบาลไทยทำไว้กับรัฐบาลต่างประเทศ |
จุดที่คนมักอ่านข้าม ข้อ 2 ของประกาศระบุว่า นอกจากงานในบัญชีหนึ่ง งานที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ประกอบวิชาชีพต้องมีสัญชาติไทย ก็เป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยเด็ดขาดด้วย ไม่ใช่ว่าห้ามแค่ 27 งานที่ระบุชื่อไว้
และข้อ 6 ระบุว่า งานที่กฎหมายกำหนดให้ต้องมีใบอนุญาตหรือหนังสือรับรองวิชาชีพ คนต่างด้าวจะขอใบอนุญาตทำงานได้ก็ต่อเมื่อได้รับใบอนุญาตหรือหนังสือรับรองตามกฎหมายนั้นมาก่อนแล้ว
บัญชีหนึ่ง งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยเด็ดขาด 27 งาน
ไม่มีเงื่อนไขผ่อนผัน ห้ามทุกสัญชาติ ทุกท้องที่ ไม่ว่าจะมีนายจ้างหรือใบอนุญาตทำงานหรือไม่ แต่บางข้อมีข้อยกเว้นเขียนไว้ในตัวประกาศเอง ซึ่งต้องอ่านให้ครบ
- งานแกะสลักไม้
- งานขับขี่ยานยนต์ หรืองานขับขี่ยานพาหนะที่ไม่ใช้เครื่องจักรหรือเครื่องกลในประเทศ ยกเว้นงานขับขี่เครื่องบินระหว่างประเทศ หรืองานขับรถยก (Forklift)
- งานขายทอดตลาด
- งานเจียระไนหรือขัดเพชรหรือพลอย
- งานตัดผม งานดัดผม หรืองานเสริมสวย
- งานทอผ้าด้วยมือ
- งานทอเสื่อ หรืองานทำเครื่องใช้ด้วยกก หวาย ปอ ฟาง ไม้ไผ่ เยื่อไม้ไผ่ พืชหญ้า ขนไก่ ก้านทางมะพร้าว เส้นใย ลวด หรือวัสดุอื่น
- งานทำกระดาษสาด้วยมือ
- งานทำเครื่องเขิน
- งานทำเครื่องดนตรีไทย
- งานทำเครื่องถม
- งานทำเครื่องทอง เครื่องเงิน หรือเครื่องนาก
- งานทำเครื่องลงหิน
- งานทำตุ๊กตาไทย
- งานทำบาตร
- งานทำผลิตภัณฑ์จากผ้าไหมด้วยมือ
- งานทำพระพุทธรูป
- งานทำร่มกระดาษหรือผ้า
- งานนายหน้า หรืองานตัวแทน ยกเว้นงานนายหน้าหรืองานตัวแทนในธุรกิจการค้าหรือการลงทุนระหว่างประเทศ
- งานนวดไทย
- งานมวนบุหรี่ด้วยมือ
- งานมัคคุเทศก์ หรืองานจัดนำเที่ยว
- งานเร่ขายสินค้า
- งานเรียงตัวพิมพ์อักษรไทยด้วยมือ
- งานสาวหรือบิดเกลียวไหมด้วยมือ
- งานเสมียนพนักงานหรือเลขานุการ
- งานให้บริการทางกฎหมายหรืออรรถคดี ยกเว้นงานปฏิบัติหน้าที่อนุญาโตตุลาการ และงานให้ความช่วยเหลือหรือทำการแทนในการดำเนินกระบวนพิจารณาชั้นอนุญาโตตุลาการ ในกรณีที่กฎหมายซึ่งใช้บังคับแก่ข้อพิพาทนั้นมิใช่กฎหมายไทย
ข้อยกเว้นรถยกที่นายจ้างโรงงานควรรู้ งานขับขี่ยานยนต์เป็นงานห้ามเด็ดขาด แต่ตัวประกาศเขียนยกเว้น งานขับรถยก Forklift ไว้ชัด และในส่วนคำนิยามระบุว่าหมายถึงรถยกที่ติดตั้งอุปกรณ์ใช้สำหรับการยกหรือเคลื่อนย้ายสิ่งของ ดังนั้นให้ลูกจ้างต่างด้าวขับรถยกในโรงงานได้ แต่ขับรถส่งของออกถนนไม่ได้
บัญชีสอง ทำได้ตามข้อตกลงระหว่างประเทศ 3 งาน
เป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำในทุกท้องที่ โดยมีเงื่อนไขให้ทำได้ตามข้อตกลงระหว่างประเทศหรือพันธกรณีที่ประเทศไทยมีความผูกพันภายใต้บทบัญญัติของกฎหมาย
- งานควบคุม ตรวจสอบ ปฏิบัติงาน หรือให้บริการทางบัญชี ยกเว้นงานตรวจสอบภายในเป็นครั้งคราว และงานตามข้อตกลงระหว่างประเทศหรือพันธกรณีที่ไทยมีความผูกพัน โดยที่สภาวิชาชีพเป็นผู้ให้การรับรองคุณสมบัติ
- งานในวิชาชีพวิศวกรรม สาขาวิศวกรรมโยธา ที่เกี่ยวกับงานให้คำปรึกษา งานวางโครงการ งานออกแบบและคำนวณ งานควบคุมการก่อสร้างหรือการผลิต งานพิจารณาตรวจสอบ งานอำนวยการใช้ จัดระบบ วิจัย ทดสอบ ยกเว้นผู้ประกอบวิชาชีพตามข้อตกลงยอมรับร่วมคุณสมบัตินักวิชาชีพของอาเซียน (MRA) และข้อตกลงระหว่างประเทศอื่นที่เกี่ยวกับการให้บริการวิศวกรรมข้ามแดน หรือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุม สาขาวิศวกรรมโยธา ตามกฎหมายว่าด้วยวิศวกร
- งานในวิชาชีพสถาปัตยกรรม ที่เกี่ยวข้องกับงานศึกษาโครงการ งานออกแบบ งานบริหารและอำนวยการก่อสร้าง งานตรวจสอบ หรืองานให้คำปรึกษา ยกเว้นผู้ประกอบวิชาชีพตามข้อตกลงยอมรับร่วมคุณสมบัตินักวิชาชีพของอาเซียนด้านบริการสถาปัตยกรรม (MRA) และข้อตกลงระหว่างประเทศอื่นที่เกี่ยวกับการให้บริการสถาปนิกข้ามแดนจากสภาสถาปนิก หรือผู้ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสถาปัตยกรรมควบคุมตามกฎหมายว่าด้วยสถาปนิก
บัญชีสาม งานฝีมือหรือกึ่งฝีมือ ที่ต้องมีนายจ้าง 8 งาน
เป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำในทุกท้องที่ โดยมีเงื่อนไขให้ทำงานฝีมือหรือกึ่งฝีมือนั้นได้ ก็แต่เฉพาะงานที่มีนายจ้าง แปลว่าทำในฐานะลูกจ้างได้ แต่ทำเองโดยอิสระหรือเปิดกิจการเองไม่ได้
- งานกสิกรรม งานเลี้ยงสัตว์ งานป่าไม้ หรืองานประมง
- งานช่างก่ออิฐ งานช่างไม้ หรืองานช่างก่อสร้างอาคาร
- งานทำที่นอนหรือผ้าห่มนวม
- งานทำมีด
- งานทำรองเท้า
- งานทำหมวก
- งานประดิษฐ์เครื่องแต่งกาย
- งานปั้นหรือทำเครื่องปั้นดินเผา
งานช่างก่อสร้างอาคารครอบคลุมอะไร
คำนิยามท้ายประกาศเขียนไว้ละเอียด และเป็นข้อที่นายจ้างงานก่อสร้างควรอ่าน เพราะครอบคลุมงานย่อยหลายอย่างที่มักเข้าใจว่าเป็นงานแยก
- งานช่างก่ออิฐ การก่อ ประกอบ ติดตั้ง และซ่อมแซมฐานตอม่อ ผนัง และโครงสร้างอื่น ด้วยอิฐ หิน หรือวัสดุคล้ายคลึงกัน
- งานช่างไม้ การตัด ขึ้นรูป ประกอบ ติดตั้ง บำรุงรักษา และซ่อมแซมโครงสร้างและชิ้นส่วนที่ทำด้วยไม้ รวมถึงฝาผนัง ประตู วงกบประตูและหน้าต่าง แผ่นฝ้าเพดาน และแผ่นฝาผนัง
- งานช่างก่อสร้างอาคาร การสร้าง ติดตั้ง บำรุงรักษา และซ่อมแซมอาคารและสิ่งปลูกสร้าง รวมถึงการทำแบบหล่อคอนกรีต การเทคอนกรีต การตกแต่งผิวคอนกรีต การทำเหล็กเสริม การมุงหลังคา การทำพื้นหินขัด การปูพื้นและผนังด้วยกระเบื้องหรือโมเสค การฉาบปูนผนังและเพดาน การติดตั้งฉนวน การตัดและวางกระจกลงในบานหน้าต่างหรือประตู การทาสี การติดตั้งระบบท่อระบายน้ำและระบบท่อน้ำ การติดตั้งเครื่องสุขภัณฑ์ และการเดินสายไฟฟ้าภายในอาคาร
บัญชีสี่ งานที่ทำได้เฉพาะผู้ที่เข้ามาตามบันทึกความเข้าใจระหว่างรัฐ 2 งาน
เป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำในทุกท้องที่ โดยมีเงื่อนไขให้ทำได้ ก็แต่เฉพาะงานที่มีนายจ้าง และได้รับอนุญาตให้เข้ามาในราชอาณาจักรตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง ภายใต้บันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจที่รัฐบาลไทยทำไว้กับรัฐบาลต่างประเทศ
และวรรคสองของข้อ 5 ระบุว่า การรับคนต่างด้าวเข้าทำงานกับนายจ้างตามบัญชีนี้ ให้เป็นไปตามเงื่อนไขตามที่อธิบดีกรมการจัดหางานประกาศกำหนด
- งานกรรมกร คำนิยามท้ายประกาศระบุว่า หมายความว่า ผู้ทำงานที่ใช้มือ และโดยปกติเป็นการทำงานหรือใช้แรงงานทำงานอย่างง่าย โดยต้องใช้กำลังกายเป็นสำคัญ
- งานขายของหน้าร้าน คำนิยามท้ายประกาศระบุว่า หมายความว่า งานขายสินค้าในสถานประกอบการค้าส่งหรือค้าปลีก รวมถึงงานขายสินค้าบนแผงลอยหรือร้านค้าที่ตั้งอยู่ในตลาดหรือริมถนน
งานขายของหน้าร้านเคยอยู่ในกลุ่มห้ามเด็ดขาดตามบัญชีเดิมปี 2522 ประกาศฉบับนี้ย้ายมาอยู่บัญชีสี่ จึงเป็นที่มาของพาดหัวข่าวในปี 2563 ว่าปลดล็อกงานขายของหน้าร้าน
สองเรื่องที่ทำให้เข้าใจผิดกันบ่อย
หนึ่ง หน้าอาชีพที่ห้ามคนต่างด้าวทำบนเว็บกระทรวงแรงงาน ยังขึ้นบัญชีเก่า
หน้าดังกล่าวยังแสดงบัญชีท้ายพระราชกฤษฎีกากำหนดในอาชีพและวิชาชีพที่ห้ามคนต่างด้าวทำ พ.ศ. 2522 ซึ่งมี 39 รายการ และยังมีงานกรรมกรกับงานขายของหน้าร้านอยู่ในรายการห้าม ถ้ามีการอ้างตัวเลข 39 อาชีพจากหน้านั้น ให้ทราบว่าเป็นข้อมูลก่อนประกาศฉบับปี 2563
สอง 40 ไม่เท่ากับห้าม 40
ตัวเลข 40 คือผลรวมของทั้งสี่บัญชี ไม่ใช่จำนวนงานที่ห้าม งานที่ห้ามเด็ดขาดมี 27 งาน ที่เหลือ 13 งานมีเงื่อนไข และงานที่ลูกจ้างต่างด้าวในภาคอุตสาหกรรม ก่อสร้าง เกษตร และประมง ทำอยู่จริง อยู่ในบัญชีสามและบัญชีสี่แทบทั้งหมด
โทษเมื่อทำงานผิดประเภท
| ฝ่าย | โทษ |
|---|---|
| คนต่างด้าวที่ทำงานโดยไม่มีใบอนุญาตทำงาน หรือทำงานนอกเหนือจากที่มีสิทธิ | ปรับ 5,000 ถึง 50,000 บาท และส่งกลับประเทศ |
| นายจ้างที่รับคนต่างด้าวทำงานโดยไม่มีใบอนุญาตทำงาน | ปรับ 10,000 ถึง 100,000 บาท ต่อคนต่างด้าวหนึ่งคน |
| นายจ้างที่กระทำผิดซ้ำ | จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับ 50,000 ถึง 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และห้ามจ้างคนต่างด้าวเป็นเวลา 3 ปี |
บัญชีนี้กำลังถูกเสนอให้ทบทวน
บัญชีนี้ยังไม่มีการแก้ไข แต่ในช่วงปลายเดือนตุลาคมถึงต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 มีการเสนอให้ทบทวนจากทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน
| วันที่ | เรื่อง |
|---|---|
| 29 ตุลาคม 2569 | รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานตอบกระทู้ถามสดในสภาผู้แทนราษฎรว่า กรมการจัดหางานมีการพูดคุยกันแล้วว่าควรอัปเดตและทบทวนบัญชีอาชีพสงวน ซึ่งทบทวนครั้งล่าสุดเมื่อปี 2563 และอาจหารือผ่านคณะกรรมาธิการการแรงงาน |
| 2 พฤศจิกายน 2569 | คณะรัฐมนตรีเงาของพรรคประชาชนแถลงที่รัฐสภา เสนอทบทวนบัญชีอาชีพสงวนให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงานในปัจจุบัน |
| 3 พฤศจิกายน 2569 | สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคประชาชนเสนอให้กระทรวงแรงงานทบทวนบัญชีอาชีพสงวน 40 อาชีพ โดยอาศัยข้อมูลจริงเรื่องการขาดแคลนแรงงาน เพื่อแยกว่างานใดขาดแคลนแรงงานไทย และงานใดคนไทยยังพร้อมทำแต่ติดปัญหาค่าจ้างหรือสวัสดิการ |
ยังไม่มีการแก้ไขบัญชี ทั้งสามรายการข้างต้นเป็นข้อเสนอและการหารือ ยังไม่มีประกาศแก้ไขบัญชีออกมา บัญชีที่ใช้บังคับอยู่ยังเป็นฉบับปี 2563 ตามที่แสดงในหน้านี้
คำถามที่พบบ่อย
ลูกจ้างต่างด้าวขับรถส่งของได้หรือไม่
ไม่ได้ งานขับขี่ยานยนต์อยู่ในบัญชีหนึ่ง ซึ่งห้ามเด็ดขาด ยกเว้นงานขับรถยก Forklift ที่ประกาศเขียนยกเว้นไว้
ลูกจ้างต่างด้าวทำงานธุรการในออฟฟิศได้หรือไม่
ไม่ได้ งานเสมียนพนักงานหรือเลขานุการอยู่ในบัญชีหนึ่ง ห้ามเด็ดขาด
ให้ลูกจ้างต่างด้าวเดินสายไฟหรือทาสีในไซต์ก่อสร้างได้หรือไม่
ได้ ถ้ามีนายจ้างและมีใบอนุญาตทำงานถูกต้อง เพราะคำนิยามงานช่างก่อสร้างอาคารในบัญชีสามครอบคลุมการเดินสายไฟฟ้าภายในอาคารและการทาสีไว้ด้วย
ลูกจ้างต่างด้าวเปิดร้านขายของเองได้หรือไม่
ไม่ได้ งานขายของหน้าร้านอยู่ในบัญชีสี่ ซึ่งกำหนดว่าต้องเป็นงานที่มีนายจ้าง การเปิดร้านเองและเป็นเจ้าของร้านเองจึงไม่เข้าเงื่อนไข
บัญชีนี้ใช้กับคนต่างชาติทุกสัญชาติหรือไม่
บัญชีหนึ่งถึงสามใช้กับคนต่างด้าวทุกสัญชาติ ส่วนบัญชีสี่ใช้ได้เฉพาะผู้ที่เข้ามาในราชอาณาจักรภายใต้บันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลต่างประเทศ
อ่านเพิ่มเติม
- ขึ้นทะเบียนแรงงานต่างด้าวรอบใหม่ 2570 สถานะล่าสุดและสิ่งที่นายจ้างเตรียมได้
- แรงงานเมียนมาเสี่ยงหลุดระบบกว่า 1 ล้านคน สาเหตุและผลกระทบต่อนายจ้างไทย
- เอกสารรับรองบุคคล CI คืออะไร ศูนย์ที่เปิดรับและวันปิดรับ 14 มกราคม 2570
- ขั้นตอนการจ้างแรงงานเมียนมาและลาวอย่างถูกกฎหมาย
ไม่แน่ใจว่าตำแหน่งงานที่จะจ้างเข้าเกณฑ์บัญชีไหน
บริษัท นำคนต่างด้าวมาทำงานในประเทศ จ๊อบส์ เวิร์คเกอร์ เซอร์วิส จำกัด ใบอนุญาตเลขที่ นจ.0003/2559 ให้บริการแรงงานสัญชาติเมียนมาและลาว ตรวจตำแหน่งงานกับบัญชีอาชีพสงวนให้ก่อนเริ่มดำเนินเรื่อง
โทร 081-403-4999 หรือเพิ่มเพื่อนทางไลน์ @jobsworker
แหล่งอ้างอิง ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ ประกาศ ณ วันที่ 1 เมษายน 2563 ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137 ตอนพิเศษ 92 ง วันที่ 21 เมษายน 2563 พร้อมบัญชีและคำนิยามท้ายประกาศ เผยแพร่โดยกรมการจัดหางาน · หน้าอาชีพที่ห้ามคนต่างด้าวทำ เว็บไซต์กระทรวงแรงงาน · รายงานการตอบกระทู้ถามสดในสภาผู้แทนราษฎร 29 ตุลาคม 2569 · ข้อมูลสอบถามเพิ่มเติม สายด่วนกระทรวงแรงงาน 1506 กด 2
